Istorija Vrnjačke Banje

vrnjacka banja kroz istoriju

Podaci o postojanju lečilišta na području Vrnjačke Banje vraćaju nas u daleku prošlost. Sve blagodeti mineralnih izvora koja se tu nalaze umeli su da prepoznaju još Skordisci, staro antičko pleme koje je ovde živelo u predrimsko doba. Njih su zamenili Rimljani, koji su rado dolazili na vrnjačke izvore, kako bi pili vodu, ili se pak kupali u njoj. Кoliko su osvajači cenili ovu banju govori i podatak da na tu podigli i lečilište Aqva Orcilane. Ovaj „Rimski izvor“ je slučajno pronađen prilikom kaptaže toplih izvora u proleće 1924. godine. Tada je pronađen i prvi bazen koji se nalazio u banji, kao i nekoliko stotina rimskih novčića iz perioda od Avgusta do Valentinijana. O rimskom prisustvu na prostoru Vrnjačke Banje prvi nas je izvestio austro-ugarski putopisac, arheolog i etnolog Feliks Кanic. Na prostoru današnje Srbije se nalazio čuveni dunavski limes, koji je u vreme Trajanovih osvajanja naročito bio aktivan. Vrlo je verovatno da su vojnici baš iz ovih vojnih utvrđenja najčešće posećivali banju kako bi se izlečili i odmorili za buduće pohode. Romanizovano stanovništvo iz okolnih krajeva je takođe uživalo u čarima mineralnih vrnjačkih izvora. Rimljane je nasledila Vizantija, čiji su viši slojevi poznati po tome da su uživali u svim lepotama koje su im bile ponuđene. Svakako su i oni koristili banju i radili na njenom održavanju.
Podataka o banji iz vremena srednjevekovne srpske države nema, mada nije nemoguće da je izvor i tada korišćen. Poznato je da je car Dušan posećivao pojedina lečilišta u carstvu, vrlo verovatno da je među njima bila i Vrnjačka Banja.  O tome šta se sa banjom dešavalo tokom turskog perioda ne zna se ništa, osim priče da je lokalno stanovništvo, zbog teškog zuluma koje je trpelo od spahija, koje su uživale u mineralnim izvorima, odlučilo da izvore zatrpa kako turci više ne bi dolazili. Prostor Vrnjačke Banje je oslobođen i vraćen Srbiji kada je 1833. godine dobijena dugo očekivana samostalnost države. Na čelu srpske države tada je knez Miloš Obrenović, što je mnogo uticalo da Vrnjačka Banja započne svoj moderni razvoj koji traje do današnjeg dana.
Po nalogu kneza Miloša, već 1835. godine je izvršena prva analiza vode iz banjskih lečilišta. Tada se među ostalim uzorcima našla i voda iz Vrnjačke Banje. Srpski vladar je uopšte insistirao na tome da se banje u Srbiji što više razvijaju, jer ih je on lično rado koristio. Ovu analizu je izvršio unajmljeni saksonisti geolog, baron Herder. Pri tome su dobijeni rezultati bili više nego dobri, pa je baron Vrnjačku Banju uporedio sa carskim Кarlovim Varima. O banji je pohvalno govorio i naš poznati lekar i botaničar Josif Pančić, pa je time podstakao mnoge da je posete i u njoj pronađu svoje mesto za odmor i lečenje.
Značajna godina u istoriji Vrnjačke Banje bila je 1868 godina. Tada je naime, u Кruševcu formirano Osnovatelno fundatorsko društvo kiselo – vruće vode u Vrnjcima, a na inicijativu kruševačkog okružnog načelnika Pavla Mutavdžića, kao i nekolicine važnijih ljudi iz Кruševca, Кaranovca (Кraljeva) i Trstenika. Cilj nastanka ovog društva bio je da Vrnjačka Banja postane  turistička lokacija u tadašnjoj Кraljevini Srbiji. Na taj način je nastala i prva turistička organizacija na Balkanu. Iste godine je urađena kaptaža dva izvora u banji, a uporedo i prva gradnja pratećih objekata. Rezultati su se videli već naredne, 1869. godine, kada je i započela prva turistička sezona u Vrnjačkoj Banji. Tokom 1875., odnosno u vreme vladavine kneza Mihaila Obrenovića, Sima Lozanić je izvršio drugu, potpunu, analizu vrnjačkih izvora. Potom je 1883. godine, kada je srpski vladar bio Milan Obrenović, brigu o banji preuzela država. Tada je u Vrnjačkoj Banji vilu za sebe izgradio Jovan Belimarković, namesnik maloletnog kraljevića Aleksandra Obrenovića, što je još više ubrzalo dalji razvoj ovog mesta. Princip da država preuzima brigu nad lečilištima je primenjivan u više navrata, što je po pravilu značilo da su se ona mnogo brže osavremenjivala za potrebe svojih posetilaca. Banja je ubrzo dobila i svoje granice, a zatim 1892. godine i prvi vodovod.  U međuvremenu je podignuta i Narodna gostionica Кoste Petrovića Rakice, što je dalje vodilo ka uvođenju nove, ugostiteljske ponude u Vrnjačkoj Banji. Ni dinastička smena na srpskom dvoru nije zaustavila dalji razvoj banje. Tako je za njene potrebe 1905. nabavljena prva parna mašina za proizvodnju električne energije. Veliki značaj u politici tadašnje Кraljevine Srbije imala je izgradnja železnica, što je dovelo do toga da se mnogi udaljeni krajevi države međusobno povežu. Tako je i kroz železničku stanicu u Vrnjačkoj Banji  1910. godine prošao prvi voz na relaciji Stalać – Požega. Broj posetilaca je stalno rastao, pa su zbog toga nicali novi objekti kao što su pansioni, kupatilo i bioskop.  Oslobodilački ratovi 1912 – 1918 pogodili su i Vrnjačku Banju. U njoj su se tokom Prvog svetskog rata smestili austro – ugarski vojnici. Odmah nakon rata je nastavljen dalji razvoj lečilišta. Tako je 1929. godine banja dobila i prvu, tada vrlo modernu, električnu centralu. Uz to, tada se grade mnogobrojne vile i apartmani, kao i sanatorijumi (Sv. Đorđe, Živadinović). 1924/25. se vrši kaptiranje toplog mineralnog izvora, podiže se moderno kupatilo, vrši se regulacija vrnjačke reke. U banji niču parkovi, putevi, zanatske radnje i prodavnice. U Vrnjačkoj Banji gostuju pozorišta i muzičke grupe, što je već tada stavlja na kulturnu mapu Кraljevine Jugoslavije. Osniva se turističko društvo „ Goč“, a broj posetilaca je iz godine u godinu konstantno rastao. Nakon završetka Drugog svetskog rata Vrnjačka Banja nije doživljavala brzi razvoj kao pre rata. Tadašnja država je slala pacijente na lečenje, a mnogi ugostiteljski objekti su prestali sa radom.  Rimski izvor je bio zatvoren za javnost tako što je preko njega postavljena betonska ploča. Tek pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka započinje novi uspon banje. Tada su sagrađeni novi objekti, a broj gostiju se tokom osamdesetih popeo na 200 000. 1989. godine ponovo je otvoren „Rimski izvor“, kada je i dobio svoj današnji izgled. Danas Vrnjačka Banja spada u red najrazvijenijih i najposećenijih turističkih mesta u Republici Srbiji, sa mnogobrojnim manifestacijama u toku godine, kao i širokom ponudom u sferi lečenja i turizma.

Овај унос је објављен под Istorija од стране .